Alaca Eski Camii (Çarşı Camii)
Alaca Eski Camii, Kültür Portalı envanterinde “Eski Camii (Çarşı Camii)” adıyla kayıtlıdır ve Alaca ilçesinde Denizhan Mahallesi’nde, Sungurlu Caddesi üzerinde yer alır. Kültür Portalı kaydına ve Çorum Valiliği’nin 2024’teki tanıtımına göre cami, Mamalı oymağına mensup, Çorum Sancak Beyliği yapmış Ömer Bey tarafından 1722’de yaptırılmıştır. Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı, kuzeyinde son cemaat yeri bulunan tek mekânlı bir yapıdır.
Yapım tarihi ve banisi
Kültür Envanteri kaydı caminin ilk inşa tarihini belirten bir kitabesi olmadığını, ancak kaynaklarda 1722’de yaptırıldığının ifade edildiğini ve caminin bugünkü şeklini 19. yüzyıldaki onarımlarla aldığını yazar. Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Alaca sayfası ise ilçe merkezindeki Eski Cami’nin 1763’te Ömer Osman Paşa tarafından yaptırıldığını yazar; Alaca MEB tarihçe sayfasında da aynı ifade geçer. Dolayısıyla kaynaklar yapım yılı için 1722 ve 1763’ü, banisi için Ömer Bey ve Ömer Osman Paşa adlarını verir.
Alaca Kaymakamlığı’nın tarihçe sayfası Mamalı oymağından Ömer Paşa’nın Çorum sancakbeyliğini 1718-1724 yılları arasında yaptığını, oğlu Osman Paşa’nın ise Amasya mutasarrıflığında bulunduğunu aktarır. İlçenin genel tarihi için Alaca Tarihi sayfasına bakılabilir.
Mimari
Kültür Portalı kaydına göre yapıda cephe köşelerinde ve alt pencere sövelerinde düzgün kesme taş, diğer kısımlarda araları horasan harçlı moloz taş kullanılmıştır. Çatı kırma çatıdır; çatı eteğinden itibaren her cepheyi üç sıra tuğla örgülü bir kirpi saçak dolanır. İç mekâna son cemaat yerinden ahşap kapıyla girilir. Kuzeyde kadınlar mahfili bulunur. İç mekân ahşap ters tavanla örtülüdür ve tavanın orta kısmında basit bir göbek motifi yer alır. Minare kuzeybatı köşededir; onarım görmüş olan minarenin kesme taştan kaidesi özgündür.
Kaynaklar
- Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı, Kültür Envanteri, “Eski Camii (Çarşı Camii)”, Alaca. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/corum/kulturenvanteri/eski-camii-carsi-camii
- Kültür Envanteri, “Eski Cami, Alaca”. https://kulturenvanteri.com/yer/eski-camii-alaca/
- Çorum Valiliği tanıtımı, “Çorum Valiliği Alaca Eski Camiyi tanıttı”, Alaca Lider Gazetesi, Şubat 2024. https://www.alacalider.com/corum-valiligi-alaca-eski-camiyi-tanitti
- Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Alaca”. https://corum.ktb.gov.tr/TR-58693/alaca.html
- T.C. Alaca Kaymakamlığı, “Alaca Tarihi”. https://www.alaca.gov.tr/tarihcemiz
- Alaca İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü, “Alaca Tarihçe”. https://alaca.meb.gov.tr/www/alaca-tarihce/icerik/633