Baltacı Mehmet Paşa Çeşmeleri
Baltacı Mehmet Paşa Çeşmeleri, Osmancıklı olduğu belirtilen Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa’nın memleketine bıraktığı hayır eserlerinden biridir. Osmancık Kaymakamlığı’nın tarihçe sayfası da bu çeşmeleri ilçenin başlıca tarihi yapıları arasında sayar.
Tarihçe
Baltacı Mehmet Paşa, Sultan III. Ahmet döneminde birden fazla kez sadrazamlık görevinde bulunmuş bir Osmanlı devlet adamıdır; Osmancık Belediyesi’nin sitesinde “Osmancıklı Sadrazam” olarak tanıtılır. Osmancık Belediyesi’nin aktardığına göre paşa, birinci sadrazamlığı sırasında, dört halife adına dört ayrı çeşme yaptırmıştır; bu nedenle yöre halkı arasında “Dört Halife Çeşmeleri” olarak da anılırlar. Böyle bir hayrat bırakmak, dönemin üst düzey devlet adamlarının memleketlerine iz bırakma geleneğinin bir örneğidir. Günümüze bu dört çeşmeden yalnızca biri, nispeten sağlam biçimde ulaşabilmiştir; bir diğerinin ise yalnızca yazıtı korunmuştur, diğer ikisinin izine rastlanmamıştır.
Günümüze ulaşan çeşmenin yazıtına göre yapım tarihi Hicrî 1117, yani Miladi 1705’tir.
Mimari
Ayakta kalan çeşme, Osmancık’ın Ulu Camii Mahallesi’nde, Büyük Cami’nin karşısında yer alır. Kesme taştan inşa edilmiştir; zaman içinde yol seviyesinin yükseltilmesi nedeniyle yapının alt kısmı, kemer üzengilerine kadar toprak altında kalmıştır. Tek musluklu ayna taşını üstten teğetli-sivri bir kemer kuşatır; yazıt bu kemerin üzerine, alınlığı ortalayacak biçimde yerleştirilmiştir. Örtüsü düzdür, üzerinde görünüşlü bir korniş sıralanır.
Yazıt 0,90x0,75 metre ölçülerinde olup mermer üzerine işlenmiştir; üç sütun hâlinde düzenlenmiş, her sütun altı satırdan oluşmuştur.
Baltacı Mehmet Paşa’nın yaptırdığı dört çeşmeden bir diğerinin ise yalnızca yazıtı günümüze ulaşabilmiştir; bu yazıt, aynı metni taşımakla birlikte, bugün Osmancık’taki Şeyh Hasan Camisi’nin kapatılmış bir çeşme yerinde, duvara yerleştirilmiş biçimde durmaktadır. Diğer iki çeşmenin ise izine rastlanmamıştır.
Konum ve İlgili Yerler
Çeşme, Osmancık’ın tarihi çekirdeğinde, Büyük Cami ile aynı mahallede bulunduğundan, ilçenin merkezindeki tarihi yapıları gezerken kolaylıkla görülebilir. Osmancık’ın Osmanlı dönemi mirasını bütünlüklü biçimde tanımak isteyenler, aynı ilçedeki Koyun Baba Köprüsü, Osmancık Kalesi (Kandıber Kalesi) ve Osmancık Tarihi sayfalarına da göz atabilir. İlçenin genel tanıtımı için Osmancık ilçe sayfası incelenebilir.