Veli Paşa Konağı
Veli Paşa Konağı, Çorum il merkezinde Tepecik Mahallesi Şeyh Eyüp Sokak’ta yer alan, Çorum’un tarihî sivil mimarisinin en tanınmış örneklerinden biridir. Konak, kaynakların çoğunluğuna göre Veli Paşa’nın oğlu Şevket Bey tarafından 1923-1924 yıllarında yaptırılmıştır. Aynı ailenin adını taşıyan, ancak farklı bir işlevle ve farklı bir dönemde inşa edilen Veli Paşa Hanı ile karıştırılmamalıdır: han bir ticaret ve konaklama yapısıyken, bu konak bir sivil konuttur.
Tarihçe
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün kayıtlarına göre konağı yaptıran Şevket Bey, soyadı kanunundan sonra Eren soyadını almış, 1875’te doğmuş ve 2 Haziran 1940’ta vefat etmiştir. Yapımını dönemin tanınmış iki ustası “İbiklerin Osman Ağa” ile oğlu Elvan Ağa üstlenmiştir. (Veli Paşa Hanı’nın 1915-1916’daki yeniden inşasını üstlenen vakıf mütevellisi de aynı adı taşıyan bir Şevket Bey’dir; ancak Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün han için hazırladığı resmî sayfa bu kişiyi Veli Paşa’nın “torunu” olarak tanımlar — aynı kurumun kendi web sitesindeki iki sayfası bu noktada birbiriyle çelişir ve iki Şevket Bey’in aynı kişi mi olduğu bu araştırmada netleştirilememiştir.)
Konak, 2004 yılında Çorum Belediye Başkanlığı’nca aslına uygun olarak restore edilmiş, tefrişatı yapılarak kültür-sanat faaliyetlerinin ve yöresel mutfak örneklerinin sunulduğu otantik bir mekâna dönüştürülmüştür. Kasım 2020’de, o dönem Kadın Kültür ve Sanat Merkezi olarak kullanılmakta olan konakta yeniden bir restorasyon çalışmasına başlanmıştır.
Mimari
Veli Paşa Konağı, iki kat ve bir bodrumdan oluşan, mimaride karnıyarık olarak da tabir edilen iç sofalı plan tipindedir; bahçe etrafında içe dönük olarak kurgulanmış konak yapısı ile müştemilat yapılarından meydana gelir. Yapı, hımış denilen ahşap-karkas tekniği ile kerpiçten inşa edilmiş, duvarları beyaz kireç badanalıdır. Konağın çevresi yüksek bahçe duvarlarıyla sarılmış olup, kuzey ve batısındaki sokaklara bakan avluya iki ayrı yönden girilir: kuzeyden iki kanatlı ahşap bir kapıyla, batıdan ise haremlik ve selamlık bölümlerine ait olduğu düşünülen iki ayrı kapıyla.
Pencereler, Çorum evlerine özgü olarak giydirme çerçeveler içinde yer alır ve üzerleri ahşap silmelerle çevrilidir. Odalardaki kapı, pencere, dolap ve ocaklardaki ağaç işçiliği yöreye özgü niteliktedir; konağın harem ve selamlık bölümlerine ayrılan odalarının birbirinden farklı girişleri bulunur. Evin ikinci katındaki kuzeydoğu odasında yer alan ocak, akademik bir çalışmaya göre Çorum evlerinde dönemin alçı süslemesinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Konum ve Çevre
Konak, Çorum’un tarihî dokusunu büyük ölçüde yitirmiş Tepecik Mahallesi’nde, cami, cadde ve sokağıyla birlikte tarihî bir bütünlük oluşturur. Vikipedi’nin Veli Paşa Konağı maddesi, konağın çevresinde “İkizler Konağı” adlı bir yapıdan da söz eder; bu, büyük olasılıkla Çorum Belediyesi’nin restore ederek İkiz Konak Butik Otel’e dönüştürdüğü, konağa komşu ikiz konak yapısıyla aynı binadır (iki kaynak arasında bunu doğrulayan ayrı bir bağlantı bulunamamıştır). Yakın çevrede ayrıca 1890 yılında yaptırılıp 2018’de restore edilen eski Tepecik Karakol Binası gibi geleneksel Çorum evi örnekleri ile Veli Paşa Camii (kaynaklara göre 17. yüzyıla tarihlenen, farklı bir döneme ait bir yapı) yer alır.
Çorum’un geleneksel sivil mimarisini bir bütün olarak görmek isteyenler Çorum Evleri yazısına, aynı ailenin yaptırdığı ticaret yapısı için Veli Paşa Hanı’na, kentin diğer tarihî yapıları için ise Çorum Saat Kulesi ve Çorum Ulu Camisi (Murad-ı Rabi Camisi) sayfalarına bakabilir. Çorum’daki diğer tescilli konaklar için Çorum’un Tarihî Konakları rehberi incelenebilir.
Sık sorulan sorular
Veli Paşa Konağı kim tarafından, ne zaman yaptırılmıştır?
Kaynakların çoğunluğuna (Vikipedi, Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü) göre konak, Veli Paşa'nın oğlu Şevket Bey (soyadı kanunundan sonra Eren, 1875-2 Haziran 1940) tarafından 1923-1924 yıllarında yaptırılmıştır.
Veli Paşa Konağı ile Veli Paşa Hanı aynı yapı mıdır?
Hayır, ayrı yapılardır. Han Çepni Mahallesi'nde bir ticaret ve konaklama binası, konak ise Tepecik Mahallesi'nde bir sivil konuttur; ikisi de aynı ailenin farklı dönemlerde yaptırdığı yapılardır.
Veli Paşa Konağı bugün ne olarak kullanılıyor?
Konak, Çorum Belediyesi tarafından restore edilerek kültür-sanat faaliyetlerinin yürütüldüğü Kadın Kültür ve Sanat Merkezi'ne dönüştürülmüştür.
Veli Paşa Konağı nerede yer alır?
Çorum merkez, Tepecik Mahallesi Şeyh Eyüp Sokak No:13'te bulunur.