Boyalı Höyük ve Fatmaören Höyüğü
Sungurlu ilçesine bağlı Yörüklü beldesi çevresi, Hitit dönemi Anadolu’sunun önemli bir kült merkezi olan Hüseyindede Höyüğü’nün yakın çevresinde iki höyüğe daha ev sahipliği yapar: Boyalı Höyük ve Fatmaören Höyüğü. Üçü birlikte, Milattan Önce III. binyılda Hatti kültürünün çekirdek bölgesi kabul edilen bir yerleşim ağını oluşturur.
Boyalı Höyük
Boyalı Höyük, Yörüklü belde merkezinin yaklaşık 2 kilometre doğusunda, eski Güloluk köyünün (bugün Yörüklü’nün bir mahallesi) 450 metre doğusunda yer alır. Höyük 1997 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nden Prof. Dr. Tayfun Yıldırım ve Doç. Dr. İbrahim Tunç Sipahi tarafından tespit edilmiş; yüzeyden Milattan Önce III. binyıla, Eski Hitit ve Frig dönemlerine ait çanak çömlek toplanmıştır. Hüseyindede’nin bir kült yapısı olarak ortaya çıkması ve çevresinde başka mimari kalıntı bulunmaması üzerine, yakın bir yerleşimin varlığı araştırılmış; 2004 yılındaki yüzey çalışmalarında Eski Hitit çanak çömleğine rastlanması üzerine Boyalı Höyük’te kazıya karar verilmiştir. Kazılar 2004-2007 yılları arasında Çorum Müzesi adına Doç. Dr. Tunç Sipahi yönetiminde sürdürülmüştür; höyük metal buluntu bakımından sınırlı kalmıştır.
Fatmaören Höyüğü
Fatmaören Höyüğü, aynı belde merkezinin 500 metre batı-kuzeybatısında, Hüseyindede’ye kuş uçuşu yaklaşık 2,5 kilometre mesafede yer alır. Üç doğal yükselti üzerinde kurulu olan höyük, en yüksek noktasında tarla seviyesinden 25 metre yükseklikte olup, çevresinin kurak ve çorak yapısına karşın âdeta bir vaha görünümündedir. Höyük, 1999 yılında Hüseyindede kazılarının üçüncü sezonunda, aynı ekibin yürüttüğü yüzey araştırmalarında tespit edilmiştir. Kazılara 2003 yılında Çorum Müzesi adına Doç. Dr. Tunç Sipahi başkanlığında, Türk Tarih Kurumu’nun maddi desteğiyle başlanmıştır. Buluntuların büyük bölümü Eski Hitit dönemine aittir; tarımsal faaliyetler ve erozyonun mimari kalıntıların çoğunu tahrip ettiği düşünülmektedir.
Bölgenin Bütünlüğü
Hüseyindede, Boyalı ve Fatmaören höyükleri, birbirlerine yakın konumlarıyla Sungurlu’nun Hitit öncesi ve Hitit dönemi yerleşim tarihini birlikte aydınlatan bir üçlü oluşturur. İlçenin genel tarihi için Sungurlu Tarihi yazısına bakılabilir.