Yusuf Bahri Efendi
Yusuf Bahri Efendi, XVIII. yüzyıl sonu - XIX. yüzyıl başında yaşamış, çok yönlü bir Osmanlı hadis alimidir. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden Doç. Dr. Mehmet Eren’in İSTEM dergisinde yayımlanan akademik makalesine göre aslen Vezirköprülüdür; Çorum’daki uzun ilim hayatı, doğum yeri değil kırk yılı aşkın görevi üzerinden şekillenmiştir.
Eğitimi ve Mısır Seyahati
Tahsilini Amasya ve İstanbul’da tamamlayan Yusuf Bahri, memleketi Vezirköprü’ye dönerek birkaç yıl orada ilim ve irşat faaliyetinde bulundu, bu dönemde dört-beş kitap istinsah etti. Ardından Mısır’a giderek altı yıl boyunca dönemin önde gelen hadis ve lügat alimi Murtazâ ez-Zebîdî’nin (ö. 1205/1790) derslerine devam etti ve ondan çeşitli icazetnameler aldı. Böylece hadis, fıkıh ve tasavvuf alanlarında büyük bir âlim olarak Anadolu’ya döndü.
Çorum’daki Yılları
Mısır dönüşünde Çorum’daki Feyziyye Medresesi’ne müderris tayin edilen ve buradaki kütüphanenin yönetimini üstlenen Yusuf Bahri, kırk yılı aşkın bir süre Çorum’un ilim hayatının içinde bulundu. Mehmet Eren’in araştırmasına göre bu medrese kütüphanesi, Osmanlı dönemi Çorum’unun ilk kütüphanesiydi; 1787’de Süleyman Fevzi Paşa tarafından kurulmuştu ve Ahmet Feyzi Efendi’nin 1878’de kurduğu kütüphaneden yaklaşık yüz yıl öncesine dayanıyordu. Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün resmî listesi de benzer şekilde onun 1785 civarında Çorum’a geldiğini ve burada bir Seydimoğlu ailesi kızıyla evlenip yerleştiğini aktarır.
Talebe yetiştirme, kitap telif ve istinsah etme, kütüphaneyi zenginleştirme gibi faaliyetleriyle döneminin Çorum’undaki ilmî, dinî ve sosyal hayatına önemli katkı sağladığı değerlendirilir; kendisinden icazet alan talebeler kanalıyla bu etki Çorum dışına da uzanmıştır.
Eserleri
Yusuf Bahri’nin Kādî Iyâz’ın (ö. 544/1149) eş-Şifâ adlı eserinin ilk bölümüne yazdığı ve yarım kalan şerhi Atâü’l-kâdiri’l-feyyâz, İslâmî ilimlerdeki üstün seviyesinin başlıca kanıtı sayılır. Güzel ve okunaklı el yazısıyla tanınan Yusuf Bahri’nin istinsah ettiği kitapların neredeyse tamamının nüshaları, bugün Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi’nde bulunmaktadır; resmî kaynaklara göre bu istinsah edilmiş eserlerin sayısı 78’dir.
Vefatı
Yusuf Bahri Efendi’nin ölüm tarihi kaynaklara göre değişmektedir: Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün resmî listesi 1828’i verirken, Mehmet Eren’in akademik makalesi 1245 (1829-30) tarihini esas almaktadır; bazı kaynaklar ise 1241 (1825-26) yılını zikreder. Çorum’da vefat ettiği ve talebelerinin mezarına bir türbe yaptırdığı konusunda kaynaklar birleşir.