Alören Köyü Külliyesi
Alören Köyü Külliyesi, Mecitözü ilçe merkezinin yaklaşık 8 km kuzeybatısındaki Alören köyünde bulunan küçük bir yapı topluluğudur. Sanat tarihçisi Murat Çerkez’in 2019 tarihli makalesine göre külliye cami, yunak, çeşme ve havuzdan oluşur; hemen yanında bir arsana ile dibek taşı da yer alır.
Köyün adı ve konumu
Makalede anılan 19. yüzyıl ortası temettuat defterinde köy, Zünnun kazasına bağlı, 17 haneli ve 85 nüfuslu bir yerleşim olarak Alviran adıyla geçer. 19. yüzyılın ikinci yarısına ait bir haritada da aynı adla Mecitözü’ne bağlı görünür. Mecitözü’nün genel tarihi için bkz. Mecitözü Tarihi.
Cami
Camide inşa kitabesi yoktur. Harim içindeki minare kapısında “Sene 1317” (M. 1899) ibaresi bulunur; Çerkez bu tarihi yapım yılı sayar ve mimari ile süsleme özelliklerinin de 19. yüzyıl sonuna işaret ettiğini yazar.
Yapı kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlıdır; içte düz ahşap tavan, dışta alaturka kiremit kaplı kırma çatıyla örtülüdür. Son cemaat yeri yoktur, batı yanında iki katlı küçük bir giriş birimi bulunur. Minare, harimin kuzeybatı köşesindedir. Su basmanda kaba yonu ve moloz taş, duvarlarda ahşap iskelet ve moloz taş, minare gövdesinde tuğla, şerefede kesme taş, mihrapta alçı kullanılmıştır. Harimin kuzeyinde, iki ahşap direğe oturan bir mahfil vardır.
Kalem işi süslemeler
Duvarlarda kirli beyaz sıva üzerine mavi, yeşil, sarı, siyah ve kahverengi boyayla yapılmış yoğun bir kalem işi programı bulunur. Çerkez bezemeleri dört grupta anlatır:
- bitkisel: ağaç, çiçek, meyve, kıvrık dal ve yaprak,
- geometrik: dikdörtgen ve sekizgen panolar, baklava dilimleri, çarkıfelekler,
- nesneli: cami, pencere, bayrak, keşkül, teber, saat, vazo ve kâse tasvirleri,
- yazılı: Allah, Muhammed, Ali, Ebubekir, Ömer, Osman ve Hüseyin adlı madalyonlar.
Mahfil katındaki minare kütlesinde altı satırlık bir yazı panosu vardır. Çerkez metnin büyük bölümünü okunamaz bulur; tarih satırındaki 1942 ibaresini doğru, yanındaki hicrî yılı ise yanlış yazılmış kabul ederek H. 1358 / M. 1942 olarak değerlendirir ve kalem işlerinin bu tarihte yapılmış olabileceğini belirtir. Usta adı okunamamıştır. Makale, Amasya çevresindeki kalem işlerinde imzası bulunan Zileli Emin ve Nakkaş İbrahim’den sonra aynı geleneği daha sade bir üslupla sürdüren başka bir halk ustasının bölge eserlerinde adının geçtiğini de aktarır.
Yunak, çeşme, havuz, arsana ve dibek taşı
- Yunak: Caminin kuzeyindeydi; içinde ocak nişleri, kazanlıklar ve çamaşır yıkanan iki büyük kesme taş tekne vardı. Çerkez yapıyı 2013’te ayakta görmüş, makalenin yazıldığı sırada tamamen yıkılmıştı.
- Çeşme: Caminin kuzeydoğusunda L biçimli bir duvar ve önündeki yalaklardan oluşur; yüzeyi çimento harcıyla sıvanmıştır ve makaleye göre 20. yüzyıl özellikleri taşır. Yunağın suyu da buradan sağlanırdı.
- Havuz: Caminin kuzeybatısındaki moloz taş hacimdir; su, çeşmeden gelen bir kanalla havuza akar.
- Arsana: Çapı 170 cm olan dairesel moloz taş tabanın üzerinde, tekerlek biçimli dik bir taş döner; mile bir hayvan bağlanarak çalıştırılırdı. Buğdayı yıkamak, kurutmak ve kabuğundan ayırmak için kullanılırdı.
- Dibek taşı: Caminin kuzey duvarına bitişiktir; 70x70x60 cm ölçülerinde tek parça mermerden oyulmuştur ve buğday ahşap tokmakla dövülerek işlenirdi.
Durumu
Çerkez, 30 Eylül 2018 tarihli son ziyaretinde caminin bakımsız olduğunu, ibadete kapalı bulunduğunu ve ciddi onarıma ihtiyaç duyduğunu yazar. Bu bilgi makalenin yazıldığı döneme aittir; yapının sonraki durumu için güncel kaynağa bakılmalıdır.
Kaynaklar
- Murat Çerkez, “Mecitözü’nde Mütevazı Bir Külliye: Alören Köyü Külliyesi”, History Studies, 11/2, Nisan 2019, s. 495-533. DOI: 10.9737/hist.2019.728. https://www.historystudies.net/mecitozunde-mutevazi-bir-kulliye-aloren-koyu-kulliyesi_1351