Doğla Köyü Camii
Doğla Köyü Camii, Çorum’un Mecitözü ilçesine bağlı Doğla köyünün merkezinde bulunur. Çiğdem Karaçay’ın 2021 tarihli makalesine göre köy, Çorum’a 47 km, Mecitözü’ne 18 km uzaklıktadır ve cami köy tüzel kişiliğinin mülkiyetindedir. Karaçay, caminin o tarihe kadar herhangi bir yayına konu olmadığını yazar.
Yapım tarihi
Caminin inşa kitabesi yoktur. Avlunun güneybatı köşesinde duvara yerleştirilmiş bir kitabe vardır; metni “iyiliklerin ve yapılan eserlerin sahipleri Abbas oğlu Molla Musa, Muhammed oğlu Muhammed” biçiminde okunmuştur. Karaçay, bu kitabenin yapıya ait olup olmadığının bilinmediğini, sonradan buraya konmuş olma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtir. Giriş kısmındaki iki katlı eklentinin kapı açıklığı üzerinde 1881 tarihli bir tabela bulunur; makalede aktarılan sözlü bilgiye göre bu tarih, kalem işleri yenilenmeden önce bağdadi kubbedeki yazı kartuşunda yer almaktaydı.
Vakıflar Genel Müdürlüğü hurufat defterlerinde camiye ait iki belge bulunur: hicrî 1255 / miladî 1839 tarihli bir hatip ataması ve hicrî 1264 / miladî 1848 tarihli ikinci bir hatip kaydı. Karaçay makalenin özetinde caminin 19. yüzyılın ortalarında köy halkının ihtiyacı için inşa edildiğini yazar ve 1881 tarihinden çok daha önce var olduğunu belirtir.
Mimari
Cami, bir avlu içinde, iç ölçüleri makalede 11,37 x 9,80 olarak verilen kareye yakın dikdörtgen planlı bir harimden oluşur. Kuzey cephesine sonradan iki katlı bir giriş birimi eklenmiş, özgün giriş kısmı kaldırılmıştır; son cemaat yeri yoktur. Minare harimin kuzeybatısındadır; onarımla yenilenmiş olan minarenin kaidesi kesme taş, gövdesi tuğladır ve tek şerefelidir.
Beden duvarları kesme ve moloz taştan, sıvalı ve badanalıdır. Harim, dıştan kırma çatıyla, içten düz ahşap tavanın ortasındaki bağdadi kubbeyle örtülüdür; kubbe yağlı boyayla boyanmış altı ahşap destekle taşınır. Harimin kuzey, doğu ve batı yönleri sonradan genişletilmiş “U” biçimli bir mahfille çevrilidir. Taş mihrap yağlı boyalıdır; alınlığında Âl-i İmrân Suresi’nin 37. ayetinin bir bölümü yazılıdır. Ahşap minber güneybatı köşede, batı duvarına bitişiktir; eski ahşap vaaz kürsüsü mahfil katında saklanmaktadır.
Karaçay, köy halkının yıllar içinde yaptığı onarımların caminin özgün kimliğini büyük ölçüde değiştirdiğini belirtir: özgün giriş kapısı sanatsal değeri olmayan bir ahşap kapıyla değiştirilmiş, pencere çerçeveleri yenilenmiş, duvarlar yarı yüksekliğe kadar ahşap lambriyle kaplanmıştır.
Kalem işi süslemeler
Harimdeki kalem işi süslemelere onarımlar sırasında dokunulmamıştır. Karaçay’a göre motifler parşömen kâğıda çizilip yüzeye aktarılmış, ardından fırçayla renklendirilmiştir. Süslemeler bağdadi kubbede, kubbe dışında kalan tavan yüzeylerinde ve güney, doğu ve batı duvarlarında bitkisel motifler, yazılar, mimari tasvirler ve geometrik desenlerden oluşur.
- Kubbe: Merkezde iç içe iki dairesel madalyon vardır; ortadaki kâse biçimli madalyonda natürmort, çevresindeki madalyonda kıvrık dallar ve çiçek demetleri işlenmiştir. Işınsal çizgiler kubbe eteğine kadar uzanır. Yazı kartuşlarında “Bismillahirrahmanirrahim” ve Şuarâ Suresi’nden bir ayet ile birlikte 1946 tarihi okunur. Pandantiflerdeki yazı madalyonlarında Ebubekir, Ali, Hüseyin, Hasan, Osman ve Ömer adları geçer.
- Güney duvar: Pencere aralarında iki kubbeli, tek minareli iki cami tasviri ile vazolarda çiçek buketleri, ayrıca “Allah” ve “Muhammed” yazılı madalyonlar bulunur.
- Doğu ve batı duvarlar: Servi dahil stilize ağaçlar, bahar dalları ve çiçek buketleri vardır; madalyonlarda Adem, Hud, Bilâl-i Habeşî, İdris ve Nuh adları yazılıdır.
Karaçay’ın sözlü tarih çalışmasında kartuştaki tarihten önce de caminin kalem işleriyle süslü olduğu bilgisi alınmıştır; 1946 tarihi, süslemelerin yenilendiği yıl olarak değerlendirilir.
Nakkaş
Kartuşta usta adı yoktur ve yapılan görüşmelerde de nakkaşa dair bilgiye ulaşılamamıştır. Karaçay, bölgede adı sıkça anılan ustalar olarak Zileli Emin ve Nakkaş İbrahim’i belirtir. Aynı ilçedeki Alören Köyü Külliyesi camisinin duvar resimleri ile Doğla Camii’nin kalem işleri arasında motif ve kompozisyon benzerlikleri vardır; Alören’de süslemeler Murat Çerkez’in okuduğu kitabeye göre 1942’de yapılmıştır. Karaçay, her iki camiyi aynı nakkaşın süslemiş olabileceğini düşünür. Aynı makale, 1965’te Söğütönü Köyü Camii’ni süsleyen ve “Şişko Mehmet” olarak bilinen nakkaş Mehmet Sebil’in adını da sözlü kaynaktan aktarır; bu süslemeler sonradan beyaza boyanarak kapatılmıştır.
Kaynaklar
- Çiğdem Karaçay, “Gelenekçi Duvar Resminde Kültürel Kodların Çözümlenmesi: Doğla Camii Örneği”, Hitit İlahiyat Dergisi, 20/2, Aralık 2021, s. 589-622. DOI: 10.14395/hid.952747. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hid/article/952747
- Murat Çerkez, “Mecitözü’nde Mütevazı Bir Külliye: Alören Köyü Külliyesi”, History Studies, 11/2, Nisan 2019, s. 495-533. DOI: 10.9737/hist.2019.728