Bayat'ın Çantı (Ahşap Yığma) Camileri

BayatTarihî YapılarTarihi YapılarCamiEkim 2026

Oktay Gündogdu’nun 2024 tarihli makalesine göre Çorum il ve ilçelerindeki yüzey araştırmasının Bayat bölümünde, çantı (çandı, ahşap yığma) tekniğiyle yapılmış üç cami tespit edilmiştir. Çantı teknik, ahşap kerestelerin köşelerde çivi kullanılmadan birbirine geçirilmesiyle oluşur; Karadeniz Bölgesi’nde yaygındır. Gündogdu’nun belirttiğine göre bu camiler ahşap destekli ya da ahşap tavanlı camilerden farklı olarak beden duvarları dahil tamamen ahşaptır. Üçü de 20. yüzyılın ikinci yarısında, köy halkının desteğiyle köy ustalarınca yapılmıştır. Bayat’ın diğer tarihî camileri için bkz. Bayat’ın Tarihî Camileri ve Türbeleri; ilçe için Bayat Tarihi.

Ortak özellikler

• Üç yapı da kuzey-güney doğrultulu dikdörtgen planlı ve tek mekânlıdır; mahfilleri vardır.
• Duvarlar 16-19 sıra ahşap perdeyle yükseltilmiştir; iç yüzeyler düz, dış yüzeyler üçgen biçimde tıraşlanmış, köşelerde 25 cm kadar dışa taşan yekpare keresteler “kurt boğazı” geçmeyle birleştirilmiştir. Gündogdu’ya göre malzeme genellikle çamdır.
• Harim duvarları sadedir; süsleme tavanlarda yoğunlaşır: çıtalarla yapılmış ters tavanlarda göbekler, köşelikler ve çerçeveler, mihrap ve minberlerde ise boya ve kazıma bezemeler görülür.
• Karadeniz’deki çantı camilerin çoğu mezarlık yakınındayken, Bayat’taki örneklerin köy merkezinde olduğu ve çevrelerinde mezarlık bulunmadığı belirtilir.

Ahacık Köyü Yüceardı Mahallesi Camii

Köy halkından edinilen bilgiye göre 1970’te yapılmıştır. Eğimli arazide, zemin artı bir kat olarak tasarlanmış “odalı cami” tipindedir: alt katta köy odası, yapı topluluğunda ayrıca imam evi, kömürlük ve depo bulunur; cami üst kattadır. Harim içten 7,40 x 5,84 m ölçüsündedir ve 18 sıra ahşap perdeyle yükseltilmiştir. Mihrap, minber ve vaaz kürsüsü ahşaptır; mihrap ve minber renkli yağlı boyayla boyanmış, minber korkuluğunda ajur tekniğiyle ay-yıldız işlenmiştir. Tavanda yedi kollu yıldız biçiminde çıtalı bir göbek vardır. Yakınına yeni bir cami yapıldığı için yapı işlevini sürdürmemektedir; Gündogdu özgünlüğünü koruyan yapının bozulma ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu yazar.

Falı Köyü Camii

1971’de köy merkezinde yapılmıştır; 13.10.2015 tarih ve 1605 sayılı kararla tescillenmiştir. Harim içten 9,00 x 6,90 m ölçüsündedir ve 19 sıra ahşap perdeyle yükseltilmiştir; kuzey cepheye sonradan ahşap-tuğla karkas bir son cemaat yeri ve betonarme bir giriş mekânı eklenmiştir (son cemaat yeri dahil dıştan 13,00 x 9,64 m). Mihrap, minber ve mahfilde kazıma bezemeler ve renkli yağlı boyalar vardır; tavanda on üç kollu yıldızlı çıta göbek bulunur. Yapı kullanılmaktadır. Gündogdu, Bayat tanıtım kitapçığında “Yenişıhlar Çatma Cami” başlığıyla basılan fotoğrafın aslında bu camiye ait olduğunu saptar; fotoğraf mihrap, minber ve mahfilin eski boya düzenini de gösterir.

Yenişıhlar (Yenişeyhler) Köyü Camii

1965’te çantı teknikle yapılmış olan cami, köy merkezinde yeni caminin hemen yanında durur. Eskiden Cuma camisi olarak kullanıldığı ve köyün aşağısından taşınarak buraya getirildiği anlatılır; Gündogdu bunun hem yapının ölçüleri ve konumu hem de köylülerin ona verdiği adla örtüştüğünü yazar. İbadete açılış beratında mimar olarak Ahmet Murat anılır, ancak buna dair yazılı bir kaynağa ulaşılamamıştır. Harim içten 7,70 x 6,95 m ölçüsündedir ve 16 sıra ahşap perdeyle yükseltilmiştir. Yakın zamandaki onarımda iç duvarlar ve mimari elemanlar lambriyle kaplanarak yenilenmiş; özgünlüğünü koruyan öğe ahşap çıtalı ters tavan olmuştur. Yapı kullanılmaktadır.

Kaynaklar

• Oktay Gündogdu, “Geleneğin Devamı Çorum/Bayat’ta Çantı Tekniğinde İnşa Edilmiş Camiler”, İstem, 43, Yaz 2024, s. 381-406. DOI: 10.31591/istem.1458936. https://dergipark.org.tr/tr/doi/10.31591/istem.1458936