Bedri Rahmi Eyüboğlu Kültür ve Sanat Müzesi
Ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911-1975), Türk resim ve şiirinin en tanınan isimlerinden biridir. İskilip ile bağı, 1942 yılında ilçede geçirdiği kısa ama sanatını derinden etkileyen bir ziyarete dayanır; bu ziyaretin anısına 2009’da İskilip’te adına bir müze açılmıştır — Türkiye Wikipedi kaydına göre Türkiye’nin ilk Bedri Rahmi Eyüboğlu müzesi.
1942’deki İskilip Gezisi
Eyüboğlu, 1942’de İskilip’e gelmiş ve burada iki hafta kalmıştır. Türkiye Yazarlar Birliği’nin aktardığına göre bu ziyaretin ardından ressamın resim anlayışında belirgin değişiklikler gözlenmiştir. Ağabeyi Sabahattin Eyüboğlu’na yazdığı bir mektupta İskilip’i şöyle anlatır:
“Ağabey, resim için bundan olağanüstü bir yer düşünemezdim. Tam arayıp da bulamadığım dağlar. Dağlar şehrin içinde, ortasında, nasıl anlatayım tramvay caddesinden geçer gibi. Dere boylarına salkım saçak sıralanan Ortaçağ evleri. İskilip’e derhal vurulmamaya imkân yok.”
İlçede kaldığı süre boyunca halayı, han avlularını ve saz çalan âşıkları resimlerine konu eden Eyüboğlu, ayrılışını da benzer bir tutkuyla dile getirmiştir: “Dün İskilip’ten kaçtım ama nasıl, çok sevdiğim bir kadından kaçar gibi…”
Bir Şiir ve Bir Belirsizlik
İskilip Belediyesi’nin kaynağına göre, İskilip’te tattığı Çatalkara üzümünden esinlenen Eyüboğlu, sonradan ünlenen bir şiirini burada kaleme almıştır. Ancak kaynaklar şiirin adı konusunda örtüşmüyor: belediye kaynağı bunu ünlü “Karadut” şiiriyle ilişkilendirirken, 2011 tarihli bir haber (Milli Gazete / TYB) İskilip’te yazılan şiirin adını “Çatalkaram” olarak veriyor — ki bu isim, sanatçının tattığı üzüm türüyle de örtüşüyor. Bu nedenle şiirin kesin kimliği burada temkinli aktarılmaktadır.
Müze ve Çatalkara Sanatevi
2009’da açılan müzede, Eyüboğlu’nun İskilip’te tuttuğu “Çorum Defteri”nden dijital baskı olarak sergilenen 41 parça eser ile sanatçının ölümüne kadar üzerinde çalıştığı 25 eser yer almaktadır. İlçe, sanatçının doğumunun 100. yılı (2011) dolayısıyla “İskilip Kültür Sanat Günleri” adıyla anma etkinlikleri de düzenlemiştir; bu kapsamda 150 yıllık tarihi bir konak restore edilerek resim ve heykel atölyeleri, çocuk tiyatrosu ve misafirhaneler barındıran Çatalkara Sanatevi’ne dönüştürülmüştür.
Neden Önemli?
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun İskilip’e dair mektupları ve resimleri, 20. yüzyıl Türk resim sanatının Anadolu’yla kurduğu ilişkinin canlı bir örneğidir. Müze ve sanatevi, ilçenin tarihi dokusunu — dağların şehrin içinden geçtiği, Ortaçağ evlerinin dere boylarına sıralandığı manzarayı — bir ressamın gözünden yeniden keşfetme imkânı sunar. İlçenin genel tarihi için İskilip Tarihi sayfasına, dönemin diğer kültürel izleri için İskilipli Âlimler Müzesi sayfasına bakılabilir.