Velipaşa Camii (Abdülbaki Paşa Camii)
Velipaşa Camii, Abdülbaki Paşa Camii adıyla da bilinir; Çorum il merkezinde Gülabibey Mahallesi’ndeki Velipaşa Caddesi’nde yer alır. 2009 tarihli Çorum Kültür Envanteri’ne göre mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne aittir, anıtsal yapı olarak 21.1.1983 tarih ve A-4063 sayılı kararla tescillidir ve cami olarak kullanılmaktadır. Aynı adı taşıyan Veli Paşa Hanı ve Veli Paşa Konağı için ayrı sayfalara bakılabilir.
Tarihi
Caminin inşa kitabesi yoktur. Kuzey cephedeki son cemaat yerine açılan kapının üzerinde “Abdülbaki Paşa Camii 1060/1650” yazılı bir levha bulunur ve Kültür Envanteri’ne göre cami 17. yüzyılın ilk çeyreğinde yapılmış olmalıdır. Hüseyin Tuncay ve Ercan Yavuz’un 2023 tarihli Gelenekten Geleceğe Ahşap Camiler kitabı ise giriş tabelasındaki tarihi hicrî 1060 (miladî 1652) olarak verir. Kullanılan kaynaklarda yaptıranın kimliği belirtilmemiştir.
Mimarisi
Kültür Envanteri’ndeki tanıma göre cami:
- mihraba yatay uzanan, tek sahınlı, dikdörtgen planlı bir harimden oluşur; harimin kuzeybatısında bir oda, kuzeydoğusunda son cemaat yeri bulunur ve plan bütünüyle kareye yakındır;
- düz ahşap tavanlıdır ve dıştan kırma çatıyla örtülüdür;
- taş temel üzerine ahşap karkas tekniğiyle yapılmıştır;
- alt pencereleri düz atkılı, dikdörtgen biçimli ve demir korkuluklu, üst pencereleri sivri kemerli ve alçı şebekelidir;
- son cemaat yerine kuzeyden düz atkılı, çift kanatlı demir kapıyla, buradan da çift kanatlı ahşap kapıyla alt mahfil olarak düzenlenmiş bölüme ve harime geçilir;
- minaresi ahşap, çokgen gövdeli ve tek şerefelidir.
Tuncay ve Yavuz’un kitabı beden duvarlarının sıvalı olması nedeniyle yapı elemanlarının anlaşılamadığını, mahfil ve ahşap tavanın dört ağaç direkle taşındığını yazar. Aynı kaynak orijinal tavan göbeği ile ahşap minberdeki süslemeleri dikkat çekici bulur ve harimi “oldukça sade” diye nitelendirir.
Çiğdem Karaçay, 2024 tarihli makalesinde Abdülbaki Paşa Camii’ni üst sıra pencerelerinde vitray süsleme bulunan Çorum merkez camileri arasında sayar; ayrıca kaş kemerli, yarım daire nişli mihrap biçiminin görüldüğü Çorum camileri arasında da anar. Karaçay bu mihrap biçimini Abdulkadir Dündar’ın Çorum Cami ve Mescitleri (2004) adlı çalışmasından aktarır.
Kaynaklar
- Çorum Kültür Envanteri, Çorum Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları No: 3, Çorum 2009, Dini Yapılar / Camiler, s. 274 (Velipaşa Camii). https://www.kulturportali.gov.tr/medya/dokuman/dokumandetay/6074
- Kültür Portalı, “Velipaşa Camii (Abdülbaki Paşa Camii) - Çorum” envanter kaydı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/corum/kulturenvanteri/velipasa-camii-abdulbaki-pasa-camii
- Hüseyin Tuncay - Ercan Yavuz, Gelenekten Geleceğe Ahşap Camiler, Tuncay Yayıncılık, Ankara 2023, s. 283. https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/ahsapcamiler.pdf
- Çiğdem Karaçay, “Bir Devir Üslubunun Bir Bölge Karakterine Dönüşü: Çıkrık Camii Kalem İşi Süslemeleri”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17/45, 2024, s. 275-290 (s. 288). DOI: 10.12981/mahder.1372933