Çorum Rehberi
Ana sayfa ›İlçeler ›Merkez

Çorum Merkez'in Tescilli Ahşap Camileri

MerkezTarihî YapılarTarihi YapılarCami

Çorum il merkezinde, taş temel üzerinde ahşap karkas ya da ahşap hatıllı kerpiç duvarlarla yapılmış, düz ahşap tavanlı ve çoğu ahşap minareli bir grup tarihî cami bulunur. Bu sayfa, korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli beş camiyi kaynaklarda geçen bilgilerle tanıtır: Kunduzhan (Tabak), Kellegöz, Kale, Çakır ve İnayetullah camileri. Aynı gruptan Velipaşa (Abdülbaki Paşa) Camii ile ahşap sütunlara oturan bağdadi kubbeli Kulaksız Camisi için ayrı sayfalara bakılabilir. Merkeze bağlı köylerdeki Üçköy Camii ve Çıkrık Köyü Camii de ahşap ya da bağdadi kubbeli örneklerdir.

Ortak özellikler

Abdulkadir Dündar’ın Çorum Cami ve Mescitleri (2004) adlı çalışmasına dayanan Zeynep Tanrıverdi ve Rabia Sena Keçelioğlu’na (2024) göre Çorum camilerinde en yoğun görülen plan tipi boyuna dikdörtgen planlı, tek sahınlı ve ahşap tavanlı camilerdir; Abdülbaki Paşa, Kellegöz, Kunduzhan, İnayetullah ve Çakır camileri bu grupta “birbirinin halkası” sayılır. Kale Camii aynı sınıflandırmada enine dikdörtgen planlı, tek sahınlı ve ahşap tavanlı camilere örnek gösterilir. Yazarlar, Dündar’a göre kerpicin Çorum cami mimarisinde en yaygın yapım tekniği olduğunu aktarır.

Serap Sevgi ve Mesut Yılmaz (2026), Abdülbaki Paşa, Çakır, Kunduzhan, Kellegöz ve İnayetullah camileri ile Sungurlu’daki Hilmi Efendi Camii’nde doğu, güney ve batı duvarlarının taş ya da ahşap hatıllı kerpiçle, kuzey cephelerin ise hımış tekniğiyle yapıldığını, harimin düz ahşap tavanla örtüldüğünü ve mahfilin ahşap dikmelerle taşındığını yazar. Yazarlar Dündar’dan, Çorum’daki ahşap minarelerin çokgen gövdeli ve tek şerefeli olduğunu, genellikle harim ile son cemaat yeri arasında kuzeydoğu ya da kuzeybatı köşede yer aldığını aktarır. Makaleye göre Çakır, Kunduzhan ve Kellegöz camilerinde son cemaat yerinin kuzey cephesinin kapatılması ve mahfilin kuzeye genişletilmesi, bu yapıların benzer dönemlerde onarıldığını düşündürür; yazarlar Çorum’da bazı mescitlerin bu yolla büyütülerek camiye dönüştürüldüğünü, minber ve ahşap minare eklenmesinin muhtemelen cuma namazı ihtiyacından kaynaklandığını belirtir.

Çiğdem Karaçay (2024), üst sıra pencerelerdeki vitrayları Abdülbaki Paşa, Çakır, Gülabi Bey, İnayetullah, Kale, Kellegöz, Kubbeli, Kulaksız ve Kunduzhan camilerinde öne çıkan bir süsleme unsuru olarak sayar. Doğan Koşan (2025) da İnayetullah, Kellegöz ve Kunduzhan camilerindeki alçı (tatlı kireç) süslemeleri, kalıplama tekniğiyle yapılmış benzer örnekler arasında anar.

Kunduzhan Camii (Tabak Camii)

Kunduzhan Mahallesi’nde, 2009 tarihli Çorum Kültür Envanteri’ne göre Tabak 2. Sokak No: 15’tedir. Envanter caminin Osmanlı dönemine tarihlendiğini, inşa kitabesi olmadığını, kuzey cephedeki giriş kapısının üzerinde hicrî 1284 tarihli bir onarım kitabesi bulunduğunu yazar. Sevgi ve Yılmaz, Dündar’a dayanarak caminin ilk kez 1595’te kayıtlarda geçtiğini ve 1867, 1895, 1980, 1990 ve 2006’da onarıldığını belirtir: 1980’deki müdahalede kerpiç duvarlar tuğlayla güçlendirilmiş, cephelere beton sıva uygulanmış, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün 1990 ve 2006 onarımlarında pencere düzeni değiştirilerek açıklık sayısı artırılmıştır. Tanrıverdi ve Keçelioğlu’nun Dündar’dan aktardığı tarihleme “16. yüzyıl, 19. yüzyıl sonlarında tamir” biçimindedir. Yapı 21.01.1983 tarih ve A-4063 sayılı kararla tescillidir; mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne aittir.

Envanter’e göre cami, tek sahınlı, mihraba dikey uzanan dikdörtgen planlı bir harim ile kuzeydeki son cemaat yerinden oluşur. Son cemaat yerine ve buradan harime ahşap camekânlı kapılarla girilir. Göbekli düz ahşap tavan çıtakâri baklava dilimi motifleriyle süslüdür; harimin kuzeyi ile son cemaat yerinin üstü mahfil olarak düzenlenmiştir. Kırma çatı dört cephede pahlı, geniş saçaklıdır. Envanter yapının taş temel üzerine ahşap karkas tekniğiyle yapıldığını yazar; Sevgi ve Yılmaz ise taş temel üzerinde ahşap hatıllı kerpiç duvarlardan ve hımış tekniğindeki kuzey cepheden söz eder. Son cemaat yerinin batısına bitişik ahşap minare çıtalarla çokgen biçimlendirilmiştir; şerefeye yakın bölümünde bir bilezik vardır ve piramidal bir külahla örtülüdür.

11 Temmuz 2019’da kenti etkileyen fırtınada caminin ahşap minaresi devrildi. İhlas Haber Ajansı’nın haberine göre çatının bir bölümü zarar gördü, giriş kapısı yıkıldı ve Vakıflar Bölge Müdürlüğü ekiplerinin incelemesinin ardından cami ertesi gün ibadete kapatıldı; İl Müftüsü minarenin yeniden yapılması için çalışma yapılacağını açıkladı.

Kellegöz Camii

Caminin adresi kaynaklarda farklı verilir: 2009 Envanteri Tepecik Mahallesi, Kale Sokak’ı gösterirken Kültür Portalı kaydı Kale Mahallesi, Kale Sokak’ı verir. Tanrıverdi ve Keçelioğlu’na göre cami Kale Mahallesi’nde, Müftü Tevfik Sokak ile Milönü Caddesi’nin kesiştiği köşededir.

Caminin inşa kitabesi ve vakfiyesi yoktur; camide “Kellegöz Camii 1660” yazılı bir levha bulunur. Tanrıverdi ve Keçelioğlu, Dündar’a dayanarak hurufat defterlerinde bu adla bir mescit ya da cami kaydı bulunmadığını, caminin adının 1892 tarihli Çorum haritasında geçtiğini ve 1973 Çorum İl Yıllığı’na göre 1908’de onarıldığını aktarır; Dündar caminin hurufat defterlerinde başka bir adla kayıtlı olduğu sonucuna varır. Sevgi ve Yılmaz’a göre 1908 onarımında son cemaat yeri harime katılmış ve mahfil genişletilmiştir. Envanter tescili 21.01.1983 tarih ve A-4063 sayılı karar olarak verir, Tanrıverdi ve Keçelioğlu da 1983’ü anar; Sevgi ve Yılmaz ise tescil yılını 1993 olarak yazar. Ağustos 2019’da yerel basın, Tokat Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nün yürüttüğü restorasyonda minare ile duvarların yenilendiğini yazmıştır; iki makale restorasyon yılını 2020 olarak verir.

Envanter’e göre cami, güney-kuzey yönünde uzanan dikdörtgen planlı, düz ahşap tavanlı, kırma çatılı bir harimden ibarettir. Harime kuzeydeki düz atkılı, çift kanatlı ahşap kapıdan girilir. Tavan doğu-batı yönünde aralıklarla yerleştirilmiş çıtakâri uzun dikdörtgenlerle süslüdür ve ortasında on iki kenarlı bir çerçeve içinde on iki kollu yıldızlı bir göbek bulunur. Üst pencereler içten sivri kemerli ve vitraylı, dıştan alçı şebekelidir. Envanter yapının taş temel üzerine ahşap karkas tekniğiyle yapıldığını yazar; Tanrıverdi ve Keçelioğlu ise Dündar’a dayanarak beden duvarlarının taş temeller üzerinde kerpiçten olduğunu belirtir ve batı cephede bitişik evler nedeniyle alt sırada pencere açılmadığını ekler. Mahfilin alt bölümü üçe ayrılır: batıda camekânlı bir oda, doğuda mahfile çıkan on üç basamaklı merdiven ve minare yer alır; mahfilin orta bölümü harime doğru yarım daire biçiminde taşar. Alçı mihrap dikdörtgen çerçeveli ve bitkisel motifli bordürlüdür; batısındaki ahşap minber Dündar’a göre 17. yüzyıla tarihlenir. Harimin kuzeydoğu duvarına bitişik ahşap minare çokgen gövdelidir; minareye mahfilin altındaki kapıdan, mahfilden ve avludan girilebilir.

Kale Camii

Kale Mahallesi’nde, Kaleiçi mevkiinde, Çorum Kalesi içinde yer alır; Ömür Bakırer’in Çorum Tarihi’ndeki bölümüne göre kalenin esas giriş kapısının hemen arkasındadır (Çorum Tarihi, s. 77). 2009 Envanteri caminin Osmanlı dönemine ait olduğunu, inşa kitabesi bulunmadığını ve batı duvarındaki üst pencerelerden birinde 1217 tarihli bir onarım kitabesi olduğunu yazar; Bakırer bu tarihi 1217/1802 olarak verir ve onarıma işaret ettiğini belirtir. Sevgi ve Yılmaz, Dündar’a dayanarak Alaaddin Mescidi olarak da bilinen yapının 18. yüzyıl başında kerpiçle inşa edildiğini, 1732’de minber konularak camiye çevrildiğini, 1802’de ve Cumhuriyet döneminde Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce 1977 ile 1992’de onarıldığını aktarır. kulturenvanteri.com’daki kayıt ise yapının bugün de “Alaaddin Camii” ve “Alaaddin Mescidi” adlarıyla anılmasını ve kale içinde bulunmasını, Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad dönemine (1220-1237) ait olabileceğine işaret olarak değerlendirir ve yapının mescit olarak inşa edilip sonradan camiye çevrildiğini yazar. Cami 8.6.1979 tarih ve A-1727 sayılı kararla tescillidir; mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne aittir.

Envanter’e göre cami kareye yakın planlı, kıbleye paralel uzanan tek sahınlı bir yapıdır; harim, kuzeyde sonradan eklenmiş son cemaat yeri ve bir balkon minareden oluşur. Harim doğu, batı ve kuzeyden mahfillerle çevrilidir. Camiye yuvarlak kemerli ahşap bir kapıdan girilir; düz ahşap tavanda sade bir göbek vardır ve harim dıştan kırma çatıyla örtülüdür. Üst kat pencereleri sivri kemerli, içten vitraylı ve dıştan alçı şebekeli; alt pencereler dikdörtgen, düz atkılı ve dıştan ahşap şebekelidir. Yapının alt kısmında taş, üst kısmında kerpiç ve ahşap kullanılmıştır.

2009 Envanteri yapının cami olarak kullanıldığını, Kültür Portalı kaydı ise kullanılmadığını belirtir. Anadolu Ajansı’nın Eylül 2026 tarihli haberine göre Çorum Belediyesi’nin kale restorasyon projesinin ikinci etabı tamamlanmıştır; haberde kale içindeki tescilli caminin de restore edilerek kent turizmine kazandırılacağı belirtilmiştir.

Çakır Camii

Çepni Mahallesi’nde, Envanter’e göre Kubbeli I. Sokak’tadır; Tanrıverdi ve Keçelioğlu’na göre Kubbeli 1. Sokak ile Taşhan Caddesi’nin kesişimindedir ve girişi Taşhan Caddesi’ndendir. Envanter caminin 19. yüzyılın ortalarına doğru yapıldığının düşünüldüğünü ve doğu duvarında tamir tarihini gösteren “Çakır Cami 1950” yazılı Türkçe bir levha asılı olduğunu yazar; Tanrıverdi ve Keçelioğlu bu tahmine yapının 1892 tarihli Çorum haritasında mescit olarak gösterilmesini de ekler. Aynı makaleye göre Çorum Valiliği 1995’te Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne caminin yıkılıp yıkılmayacağını sormuş, Ankara’da yapılan 26.06.1995 tarihli toplantıda alınan 4041 sayılı kararla cami yöresel öğeler taşıdığı için taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Envanter’e göre mülkiyeti Çepni Mahallesi Cami Yaşatma Cemiyeti’ne aittir. Tanrıverdi ve Keçelioğlu’nun Dündar’dan aktardığına göre 2003’te iç ve dış boya badanası yapılmış, dış beden duvarları pencere altına kadar mermerle kaplanmıştır; yazarlar bu çalışmalarda güney cephe pencerelerinin beyaz yağlı boyayla boyanarak özelliklerini yitirdiğini belirtir.

Cami kare planlı bir harim ile kuzeyindeki üç tarafı kapalı son cemaat yerinden oluşur; Tanrıverdi ve Keçelioğlu harimin ölçülerini yaklaşık 8,60 x 8,20 olarak verir ve kuzeydeki yamuk avlunun üzerinin sonradan örtüldüğünü, son cemaat yerinin üstünün kapatılarak mahfile katıldığını belirtir. Göbekli düz ahşap tavan doğu-batı yönünde uzanan ince uzun çıtakâri dikdörtgenlerle süslüdür. Alt pencereler düz atkılı ve dikdörtgen, üst pencereler içten sivri kemerli ve vitraylı, dıştan yuvarlak kemerli alçı şebekelidir. Kırma çatı alafranga kiremitle örtülüdür. Envanter yapının taş temel üzerine ahşap karkas tekniğiyle yapıldığını yazar; Tanrıverdi ve Keçelioğlu ise taş temeller üzerinde kerpiç örgü ve ahşap hatıllı duvarlardan, hımış tekniğiyle örülmüş kuzey duvarından söz eder. Mahfile harimin kuzeybatısındaki on iki basamaklı merdivenle çıkılır. Dikdörtgen çerçeveli alçı mihrabın bordürü süslemesizdir; Sevgi ve Yılmaz’a göre yarım daire planlı nişi kaş kemerlidir. Ahşap minber Dündar’a göre 18. yüzyıla tarihlenir. Son cemaat yerinin batısındaki ahşap minarenin gövdesi çıtalarla çokgen biçimlendirilmiştir, üst kısmında bir bilezik vardır ve külahla örtülüdür; minareye hem son cemaat yerinden hem mahfilden geçilir. Ekim 2024’te yerel basında, mahalle sakinlerinin ahşap minarenin yıprandığını ve yıkılma tehlikesi taşıdığını belirterek restore edilmesini istedikleri haber verilmiştir.

İnayetullah Camii

Ayrıntılı bilgi için İnayetullah Camii sayfasına bakılabilir. Karakeçili Mahallesi’nde, Karakeçili Sokağı ile Kültür Sokağı’nın kesişimindedir. Caminin inşa kitabesi yoktur. Tanrıverdi ve Keçelioğlu camideki Türkçe kitabeyi “İnayetullah Cami Y. Tarihi 1903” olarak aktarırken Sevgi ve Yılmaz güney cephenin güneybatı köşesindeki yazıtta 1902 tarihini okur. Mihrap üzerindeki vitraylı pencerede 1318/1900 tarihi bulunur ve 1973 Çorum İl Yıllığı caminin 1318/1900’de halk tarafından yaptırıldığını kaydeder. Sevgi ve Yılmaz, İnayetullah Vakfı’nın 1926’da Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne kaydedildiğini belirtir; yazarlar mescitten camiye dönüştürülen yapının 1902’den önce inşa edilmiş olabileceğini öne sürer. Sözlü kaynaklara göre cami 2003’te esnaf tarafından onarılmıştır. Yapı, Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 2020 tarihli kararıyla tescillenmiştir; Tanrıverdi ve Keçelioğlu’na göre tescil fişinde koruma durumu “orta” olarak gösterilir.

Cami, kuzey-güney yönünde tek sahın hâlinde uzanan dikdörtgen planlı bir harim, kuzeydeki son cemaat yeri ve kuzey avludan oluşur. Duvarlar taş temeller üzerinde ahşap hatıllı kerpiçtendir, kuzey cephede hımış tekniği kullanılmıştır. Kareye yakın harimin göbeksiz düz ahşap tavanı, köşelerinde yelpaze motifleri bulunan çıtakâri kare ve dikdörtgenlerle süslüdür. Ahşap korkuluklu mahfilin orta bölümü mihrap ekseninde yay biçiminde taşar. Alt pencereler düz atkılı ve dikdörtgen; üst pencereler dıştan sivri kemerli alçı şebekeli, güney cephede vitraylıdır. Beş basamaklı ahşap minber 20. yüzyıl başına tarihlenir. Son cemaat yerine dahil edilen ahşap minarenin yüksekliğini Sevgi ve Yılmaz yaklaşık 21 metre olarak verir; yazarlar batı ve kuzey yönlerinde sonradan yapılan betonarme ve yığma eklerin caminin özgün giriş ve pencere düzenine zarar verdiğini yazar.

Yerel basında Ekim 2026’da yer alan habere göre Tokat Vakıflar Bölge Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülecek restorasyonun sözleşmesi 23 Eylül 2026’da imzalanmış ve 420 günlük çalışmanın 17 Kasım 2027’de tamamlanması planlanmıştır. Habere göre çalışmalarda sonradan eklenen bölümler kaldırılacak, çürüyen ahşap elemanlar değiştirilecek ve ahşap minare sökülerek projesine uygun biçimde yeniden yapılacaktır.

Kaynaklar

Yapay zekâ ile

Çorum'u sorarak keşfedin

Tüm araçlar ve kurulum

Soru sorarak arayın

“Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir cümle yazın; anlamca en yakın sayfalar gelsin.

Aramayı aç ⌘K

Asistanınıza bağlayın

MCP sunucusuyla Claude, ChatGPT, Cursor ve VS Code sitede arama yapıp kaynak göstererek yanıt verir.

Kurulum adımları

llms.txt

Yapay zekâ modelleri için hazırlanmış site haritası ve tüm içerik özetleri tek dosyada.

Dosyaları gör

Uygulama olarak yükleyin

Ana ekrana ekleyin; gezdiğiniz sayfalar ören yerinde çekim olmasa da açılır.

Nasıl yüklenir?

Bir yer, yemek ya da konu yazın; ya da “Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir soru sorun.