Çorum Rehberi
Ana sayfa ›İlçeler ›Boğazkale

Hattuşa Büyükkale (Kral Sarayı)

BoğazkaleHitit ve ArkeolojiArkeoloji

Büyükkale, Boğazkale sınırlarındaki Hattuşa antik kentinde Hitit kral sarayının yükseldiği kayalık platformun adıdır. Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün 2017 tarihli Hattuşa kitabına göre Hitit kralları ülkeyi, sarp kayalıklar üzerine kurulu ve tüm ovaya hâkim bir noktadaki bu saraydan yönetirdi. Turkish Museums yazısı, saray yapısının kentte yerleşimin ilk başladığı alanda bulunduğunu belirtir.

Konum ve boyut

Ankara Üniversitesi ders notlarına göre Büyükkale, yaklaşık 250x140 m boyutlarında, az engebeli bir düzlüktür ve dört yanı sarp kayalık yamaçlarla doğal olarak korunur. Aynı notlar burada Erken Tunç Çağı’nda, MÖ 3. bin yılın sonlarında ilk yerleşimin kurulduğunu, Hititlerin alanı zamanla büyük bir surlu komplekse dönüştürdüğünü, MÖ 1. binde Frigler ile Helenistik dönem yerleşimcilerinin de bu konumdan yararlandığını ve Demir Çağı’nda alanda büyük bir kale bulunduğunu yazar. Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kitabı, bu alanda 35.000 metrekarelik bir yapı sisteminin bulunduğunu belirtir.

Sarayın bölümleri

Kitap, imparatorluk sarayında kral ve kraliçenin tahtının, yaşadıkları odaların, kabul salonlarının, kült odalarının, mutfağın, depoların, arşivlerin, iç avluların ve idari ile dini işlerde kullanılan başka birçok bölümün yer aldığını yazar. Ankara Üniversitesi notları sarayın simetrisiz ve dağınık bir plan gösterdiğini, asimetrik planlamanın Hitit yapılarında olduğu kadar kentlerinde de baskın olduğunu belirtir.

Notlara göre alana güneyden büyük bir viyadükle kale kapısına çıkılırdı. Sarayın ana kapısı olan güney kapısının yalnızca doğu tarafı günümüze gelmiştir; kapının iki geçidi vardır ve dış geçit, Aslanlı Kapı gibi aslan kabartmalarıyla bezenmişti. Kapıdan geçilince önce kapı avlusuna girilir, avlunun ortasından geçen kırmızı renkli yassı taşlarla döşeli bir yol sarayın Aşağı Avlu’sunun girişine ulaşırdı. Dört avludan ikincisi olan, ince ve uzun Aşağı Avlu uzun direkli galerilerle çevriliydi; çevresindeki yapıların üst düzey saray memurlarının konutları ile “altın mızraklılar” adıyla anılan saray nöbetçi askerlerinin barındığı yapılar olduğu kabul edilir. Avlunun diğer ucundaki kapı yapısından Orta Avlu’ya geçilirdi; bu geçidin de iki yanında aslanlar durmaktaydı ve Orta Avlu da direkli galerilerle çevriliydi. Orta Avlu’nun kuzeybatı köşesindeki D yapısı Büyükkale’nin en büyük yapısıdır; üst katının Hitit krallarının kabul salonu olduğu düşünülür. Kuzeybatı köşedeki sıranın ucunda bulunan E ve F yapılarının kralın özel odaları olduğu düşünülür; notlar buralardan şehre ve kuzeye doğru vadiye bakıldığını yazar. Salihoğlu ve Demirarslan’ın makalesi, Ekrem Akurgal’ın Büyük Tapınak’ın giriş kapısı ile Büyükkale’nin E yapısını Hurri kökenli birer “bit hilani” saydığını aktarır.

Muhafız birliği

Hattuşa kitabına göre sarayın hemen yanında, yalnızca kraldan emir alan ve kralı ile ailesini korumakla görevli ayrı bir birlik konuşlandırılmıştı. “Altın Mızraklılar” olarak da bilinen bu birlik için kitap, kralla birlikte hareket eden, bu iş için özel olarak seçilmiş savaşçılardan oluşan, özel eğitimli ve donanımlı bir muhafız birliği olduğunu yazar.

Tablet arşivleri

Ankara Üniversitesi notlarına göre E, K ve A yapılarında büyük çivi yazılı kil tablet arşivleri kazılmıştır. Tabletlerde anlaşmalar ve devlet yazışmalarının yanı sıra kehanet metinleri, kült talimatları, geleneksel edebiyat, mahkeme kararları ve tarihî metinler kayıtlıdır; yüzlerce tablet burada ahşap raflarda saklanmıştı. Kil tabletler saraydaki yangından büyük ölçüde zarar görmeden günümüze gelmiş, ahşap tablet arşivleri ise tamamen kaybolmuştur. Hattuşa kazılarından çıkan çivi yazılı tabletlerin sergilendiği müze için bkz. Boğazköy Müzesi.

Yeni kazı raporları

Schachner ve arkadaşlarının 2022 sezonu kazı raporu (Archäologischer Anzeiger 2023/1), Büyükkale’de 2021-2022’de yürütülen üst kale avlusu kazılarında Hitit dönemi yapılaşmasının önceden düşünülenden çok daha sıkışık olduğunu, bu nedenle kuzeybatı terastaki E ve F yapılarının saray düzeninin ayrılmaz parçaları olarak görülmeye başlandığını yazar. Rapora göre Hitit saray kompleksinin, MÖ 16. yüzyılın sonundan itibaren Yukarı Şehir’in genişletilmesine koşut olarak ve uzun bir süre içinde ek ve yeniden yapımlarla oluşmuş olması muhtemeldir. Aynı rapor Büyükkale’den bugüne kadar 18 radyokarbon tarihi elde edildiğini (bunların arasında Erken Tunç Çağı sonuna, BK Vc evresine ait olanlar da vardır) ve alanda geç Demir Çağı’nda (MÖ 6.-5. yüzyıl) “saray benzeri” bir yapının bulunduğunu, bu yapının sanıldığından büyük olduğunu bildirir.

UNESCO için hazırlanan ICOMOS değerlendirmesi (1986) Büyükkale’yi ana tepe üzerine oturan bir saray-kale olarak tarif eder ve burasının Hitit öncesi dönemde de iktidar merkezi olduğunu yazar. Hitit Anıtları sitesi, saray yapı grubunun bulunduğu tepede bugün yalnızca taş temellerin görülebildiğini, Büyükkale’nin güneybatısında modern yolun karşısındaki Nişantepe’de çeşitli heykeltıraşlık eserlerinin bulunduğunu belirtir.

Kaynaklar

Yapay zekâ ile

Çorum'u sorarak keşfedin

Tüm araçlar ve kurulum

Soru sorarak arayın

“Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir cümle yazın; anlamca en yakın sayfalar gelsin.

Aramayı aç ⌘K

Asistanınıza bağlayın

MCP sunucusuyla Claude, ChatGPT, Cursor ve VS Code sitede arama yapıp kaynak göstererek yanıt verir.

Kurulum adımları

llms.txt

Yapay zekâ modelleri için hazırlanmış site haritası ve tüm içerik özetleri tek dosyada.

Dosyaları gör

Uygulama olarak yükleyin

Ana ekrana ekleyin; gezdiğiniz sayfalar ören yerinde çekim olmasa da açılır.

Nasıl yüklenir?

Bir yer, yemek ya da konu yazın; ya da “Hititlerin başkenti neresiydi?” gibi bir soru sorun.