Koca Mehmet Paşa
Koca Mehmet Paşa (tam adıyla Hızır Dânişmend oğlu Mehmed Nizâmeddin Paşa), II. Murad döneminde yaklaşık on yıl veziriazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki “Koca Mehmed Paşa Camii ve Külliyesi” maddesine göre memleketi Osmancık’tır ve hayatının önemli bir bölümünü burada bıraktığı eserlerle geçirmiştir.
Kariyeri
Hüseyin Hüsâmeddin Bey’in araştırmalarına dayanan TDV kaydına göre Koca Mehmet Paşa, I. Mehmed (Çelebi Mehmed) Amasya’dayken Anadolu beylerbeyi olmuş, II. Murad döneminde 832 (1429) yılında veziriazamlık makamına yükseltilmiştir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Osmancık’ta doğduğu ve memleketine bağlılığını hayatı boyunca sürdürdüğü, buradaki yapı faaliyetinden anlaşılmaktadır.
Osmancık’taki Eserleri
Koca Mehmet Paşa’nın Osmancık’ta yaptırdığı en önemli yapı, cümle kapısı üzerindeki iki parçalı Arapça kitâbeye göre 834 (1430-31) yılında inşa ettirdiği **İmaret Camisi**dir (Koca Mehmed Paşa Camii). Erken dönem Osmanlı kaynaklarından Âşıkpaşazade Tarihi’nde de Mehmet Paşa’nın Osmancık’ta bir imaret yaptırdığı belirtilir. Cami, aslen cami-imaret-hamam-bedestenden oluşan bir külliyenin parçasıydı; imaret ve bedesten günümüze ulaşmamıştır.
Paşa, Osmancık’ta ayrıca iki hamam yaptırmıştır. Bunlardan biri, günümüzde de işlevini sürdüren Paşa Hamamı olarak bilinir; diğer hamamın akıbeti bilinmemektedir. Mecitözü’ndeki Koca Mehmet Paşa Hamamı ise aynı adı taşımakla birlikte, iki yapı arasında doğrudan bir bani ilişkisi kaynaklarda doğrulanmamıştır.
Vefatı
TDV kaydına göre Koca Mehmet Paşa, memleketi Osmancık’ta 843 yılının Zilkade ayında (Nisan 1440) vefat etmiştir; resmî kaynaklarda sıkça geçen “1439” tarihinden farklı olarak bu, hicri-miladi dönüşümüyle 1440 baharına denk gelir. Caminin doğusunda olduğu bilinen mezarı zamanla kaybolmuştur; hazireye ait bazı taş sandukalar (eşlerinden Cihan Hatun ve torunu Ömer Çelebi’ye ait olanlar dahil) günümüze ulaşmış, bir kısmı Çorum Müzesi’ne taşınmıştır.