Osmancık'ta Koyun Baba'yı Anma ve Pilav Günü
Hitit Üniversitesi Türk Halkbilimi Topluluğu’nun 2006 Yılında Çorum’da Yaşayan Geleneksel Kutlamalar kitabının “Anma törenleri” bölümünde Osmancık’tan Koyun Baba’yı Anma ve Pilav Günü adlı bir kayıt bulunur. Kayıt 3 Mayıs 2006’da Osmancık’ta, 1934 ve 1925 doğumlu iki Osmancıklı kaynak kişiden derlenmiştir. Kitap metninde ad “Koyunbaba” biçiminde yazılır. Aşağıdaki bilgiler bu kayda dayanır ve derleme yılındaki anlatımı yansıtır.
Zaman ve adı
Kayda göre Osmancık’ta eylül ayının ilk haftasında üç gün süren “Koyunbaba’yı Anma Günü” adlı kutlamalar yapılır. İlçede pirincin bolca yetişmesi ve ünlü olması nedeniyle “pilav günleri” de düzenlenir; hemen her şenlikte pilav dağıtılır. Anma günlerinde de orada toplananlara Koyun Baba adına pilav dağıtıldığından, kayda göre bu güne sonradan “Koyunbaba’yı Anma ve Pilav Günü” adı verilmiştir (Geleneksel Kutlamalar, s. 61). İlçenin pirinci için Osmancık Pirinci sayfasına bakılabilir.
Yer ve hazırlık
Anma, Koyun Baba Türbesi’nin yanındaki geniş arazide yapılır. Anma gününe özel afişler hazırlanıp dağıtılır; herkes hazırlıklarını bir iki hafta önceden tamamlar (Geleneksel Kutlamalar, s. 61).
Üç günün programı
- Birinci gün: Türbede mevlit okutulur; ardından pilav dağıtılır, yayık ayranı yapılır, adaklar kesilip orada bulunanlara lokma dağıtılır. İlk gün mutlaka Koyun Baba adına helva yapılıp dağıtılır.
- İkinci gün: Açık alanda çeşitli ilahiler okunur, Koyun Baba hakkında hikâyeler anlatılır ve hayatına dair bilgiler verilerek günün anlamı ve önemi anlatılır. Bu günlerde verilen bütün yemekleri hayırseverler yapıp dağıtır; isteyenler yemeklerini evde hazırlayıp getirir ve getirilen yemeklerin hepsi başkalarıyla paylaşılır. Kayıtta böylece Koyun Baba’nın öğretilerine uygun biçimde birlik ve beraberlik içinde bir gün geçirildiği belirtilir.
- Üçüncü gün: Sabah saatlerinde toplu sünnet törenleri yapılır ve şenlik düzenlenir. Şenlikte halat çekme, şarkı, şiir ve çuvalla yürüme gibi geleneksel oyun ve yarışmalar yer alır; ev hanımları Osmancık’ın geleneksel yemeklerini sunar ve iyi bulunanlar seçilip ödüllendirilir. Halk oyunu ekibi yörenin oyunlarını sergiler; akşam yerel bir sanatçının konseri verilir.
Kayda göre üç gün boyunca türbeye ziyaretler sürer ve başka ilçelerden de çok sayıda kişi misafir edilir. Kitabın fotoğraf bölümünde Koyun Baba adına dağıtılan pilavın ve anmanın yapıldığı türbenin fotoğrafları yer alır (Geleneksel Kutlamalar, s. 61-62, 72). Çorum’un geleneksel oyunları için Çorum Halk Oyunları sayfasına bakılabilir.
Koyun Baba ve ilgili yerler
Kayıt, Koyun Baba’nın hayatına ya da anmanın ne zamandan beri yapıldığına dair bilgi vermez. Koyun Baba’nın kimliği ve Osmancık’la bağı için Akşemseddin ve Koyun Baba: Osmancık’ın İki Ermişi, adını taşıyan Osmanlı köprüsü için Koyun Baba Köprüsü, türbenin tarihi ve mimarisi için Koyun Baba Türbesi sayfalarına bakılabilir.
Notlar
Kitap kaydı kaynak kişilerin anlatımıyla verir; anlatılan program derleme yılındaki uygulamadır. Aynı kitaptaki diğer kayıtlar için Çorum’da Aşure Günü, Muharrem ve Gadir-i Hum Gelenekleri, Çorum’da Koç Katımı ve At Kesme Törenleri, Sungurlu’da Tepreş Şenlikleri ve Çorum’da Hıdırellez Gelenekleri sayfalarına bakılabilir.
Kaynaklar
- M. Öcal Oğuz ve Tuğçe Işıkhan (yay. haz.), 2006 Yılında Çorum’da Yaşayan Geleneksel Kutlamalar, Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halkbilimi Topluluğu Yayınları: 6, Ankara 2006, s. 61-62 (Koyun Baba’yı Anma ve Pilav Günü derlemesi), 72 (fotoğraflar). https://hacibayram.edu.tr/api/files/1/Hac%C4%B1bayram%20AHBV/thbmer(tr-TR)/GELENEKSEL%20KUTLAMALAR.pdf