Pazarlı Höyük (Çikhasan)
Pazarlı Höyük, Alaca ilçe merkezinin yaklaşık 22 kilometre kuzeyinde, Mustafa Çelebi, Dağ Karapınarı ve Çikhasan köyleri arasında yer alır; bu nedenle “Pazarlı Höyüğü (Çikhasan)” adıyla da anılır.
Kazı ve Tabakalar
Höyükte 1937-1938 yıllarında H. Ziya Koşay başkanlığındaki ekip tarafından yürütülen kazılarda Kalkolitik döneme ait katmanların üzerinde Frig dönemine ait zengin bir tabaka ortaya çıkarılmıştır. En önemli buluntular, Milattan Önce 7-6. yüzyıllara tarihlenen bu Frig katlarından gelmektedir.
Kabartmalı Levhalar
Pazarlı Höyük’ü öne çıkaran en belirgin özellik, ev ve tapınak duvarlarının pişmiş topraktan kabartmalı levhalarla kaplanmış olmasıdır. Bu levhalarde savaşçı figürleri, aslan, dağ keçisi, sfenks ve boğa tasvirleri işlenmiştir; Anadolu Frig sanatının önemli örnekleri arasında sayılır.
Kale ve Mağara Kalıntıları
Höyüğün üst kesiminde bir kale ve kaleye ait kalıntılar bulunur, ancak yapı temelleri zamanla doğal ve beşerî etkenlerle tahrip olmuştur. Kalenin kuzey üst kısmında doğudan girilen bir mağaranın oda bölümleri, ikinci katı ve havalandırma bacaları günümüze ulaşmıştır. Kaya ve kale kütlesi, batı-doğu doğrultulu “Bazar Deresi” vadisiyle ikiye bölünmüştür; en üst seviyede ise Bizans dönemine ait sikkelere rastlanmıştır.
Frig Sanatındaki Yeri
Pazarlı’nın kabartmalı levhaları, Frig dönemi Anadolu’sunda dini ve askeri simgelerin mimariye nasıl işlendiğine dair önemli bir tanıklık sunar. Aslan ve boğa gibi güç simgeleri ile sfenks gibi mitolojik figürlerin bir arada kullanılması, dönemin inanç dünyasının hem yerli Anadolu hem de Yakın Doğu etkilerini birlikte taşıdığını gösterir. Bu özelliğiyle Pazarlı, Frig sanatının Orta Anadolu’daki taşra örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Çorum Müzeciliğindeki Yeri
Pazarlı Höyük’te bulunan eserler Çorum Müzesi ve Alacahöyük Müzesi koleksiyonlarında sergilenmektedir. Höyük, Çorum Müzesi’nin 1968’deki ilk açılışında sergilenen dört ana kazı alanından biri olarak (Alacahöyük, Hattuşa, Kuşsaray ve Pazarlı ile birlikte) müzenin kuruluş anlatısında merkezî bir yer tutar. İlçenin genel tarihi için Alaca Tarihi yazısına bakılabilir.