Alaca Mor Soğanı (Alaca Moru)
Alaca Mor Soğanı (yöre halkı arasında Alaca Moru olarak da anılır), Çorum’un Alaca ilçesinin en önemli tarım ürünlerinden biridir. Koyu kırmızı-mor, parlak ve sert dış kabuğu, belirgin mayhoş tadı ve keskin, yoğun kokusuyla diğer soğan çeşitlerinden ayrılır.
Coğrafi işaret tescili
Alaca Mor Soğanı, Alaca ilçesinin coğrafi işaret tescili alan ilk ürünüdür. Alaca Belediyesi’nin 04.03.2021 tarihli başvurusu üzerine Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde 14.12.2022 tarihinde 1289 tescil numarasıyla mahreç işareti statüsünde tescillenmiştir; sonraki yıllarda Alaca’nın diğer yedi tescili bu ilk adımı izlemiştir. Genel çerçeve için coğrafi işaretli ürünler sayfamıza bakabilirsiniz.
Özellikleri ve yetiştiriciliği
Alaca Mor Soğanı, sert ve parlak dış kabuğu, koyu rengi, belirgin mayhoş tadı ve keskin aromasıyla tanınır. Hasat, ekimden yaklaşık 5-6 ay sonra, genellikle eylül ayında yapılır. Halk arasında büyük boy soğanlara “takoz”, küçük boy soğanlara ise “kavurmalık” denir. Alaca’da yetiştirilen mor soğan yalnızca yurt içinde değil, ihracat yoluyla farklı ülkelere de gönderilmektedir.
Çorum’a özgü yorum
Mor soğan, Alaca’nın kimliğiyle o kadar özdeşleşmiştir ki ilçe kimi zaman “mor soğanın memleketi” olarak anılır. Doğrandıktan sonra yaklaşık 12 saat dinlendirilerek keskinliğinin bir kısmını yitirmesi beklenir; bu şekilde hem çiğ salatalarda hem de pişmiş yemeklerde geniş kullanım alanı bulur.
Kültürel önemi
Alaca Mor Soğanı’nın tescili, ilçenin tarımsal kimliğinin resmî olarak koruma altına alınmasında öncü bir adım olmuş; ardından gelen yedi tescille birlikte Alaca’yı Çorum’un coğrafi işaret bakımından en zengin ilçelerinden birine dönüştürmüştür.